Każda biblioteka realizuje swoje cele i zadania w konkretnym środowisku społecznym. Gmina Zawoja (środowisko działania GBP) jest bardzo rozległa przestrzennie.

Za rok założenia GBP w Zawoi należy uznać z całą pewnością rok 1949. Datę jej powstania ustalono na podstawie oświadczeń pracowników oraz księgi inwentarzowej. Stwierdzono, że GBP w Zawoi została powołana na podstawie uchwały Gminnej Rady Narodowej w Zawoi dnia 28 stycznia 1949 roku (data umowna) , gdyż już wówczas biblioteka miała na stanie określony majątek ujęty w księdze. 10 stycznia 1949 roku została wpisana do księgi inwentarzowej pierwsza książka, a początkowy księgozbiór liczył 3860 pozycji. Budowanie księgozbioru gminnej biblioteki przebiegało bardzo powoli. W pierwszym okresie jej istnienie było możliwe dzięki darom mieszkańców i gminy Zawoja oraz kompletom książek przesłanym przez władze centralne.

Biblioteka miała swą siedzibę w budynku Gminnej Rady Narodowej w Zawoi Centrum. Prowadziła swą działalność w małych i ciasnych warunkach lokalowych. Dokładniejsza charakterystyka I etapu działalności zawojskiej gminnej książnicy jest niemożliwa, zarówno z uwagi na niedokładność czy szczupłość danych, jak i z powodu ich niezachowania.

W roku 1954 przeprowadzona została reforma podziału administracyjnego kraju i to głównie na wsi. Przyniosła ona utworzenie 8790 gromad w miejsce 2997 gmin ( Kołodziejska, Biblioteki publiczne po reformie administracyjnej kraju. Warszawa 1980).

W konsekwencji tego posunięcia w Zawoi utworzono gromadę, a GBP w Zawoi straciła status biblioteki gminnej i od 1955 do1972 roku funkcjonowała pod nazwą Gromadzka Biblioteka Publiczna.

W czwartym roku działalności księgozbiór liczył zaledwie 2976 pozycji, lecz już po roku wzrósł do 3759 woluminów; biblioteka zaś obsługiwała 436 czytelników, którym wypożyczano w ciągu roku ok. 4500 książek. Efekty pracy kulturalnej biblioteki stały się szybko widoczne i już w 1961 obsługiwano dwukrotnie więcej czytelników. Znacznie wzrósł także księgozbiór – przekraczając w tym roku 4600 egzemplarzy.

Księgozbiór i czytelnicy Gromadzkiej Biblioteki Publicznej w Zawoi (1953-1972).

RokZbiory [wol.]CzytelnicyLiczba wypożyczeń
195329763764241
195540512794606
195837965159068
1961461085913300
19655059109215794
19686281127913326
19707142117421888
19727835134018931

Źródło: dane wg rocznych sprawozdań GUS za lata 1953- 1972

 

Od 08.07.1955 r. działała również filia w Skawicy. Pierwszym kierownikiem był mgr Kazimierz Jordanek, a od 1964 r. pani Czesława Jordanek. Początkowo filia znajdowała się w prywatnym budynku a następnie  w pomieszczeniu starej szkoły w Skawicy. Od 1968 r. opiekę nad filią przejęła pani Barbara Kozina, a po czternastu latach pani Barbara Małysa, która obsługuje tę placówkę po dzień dzisiejszy. Filia ponownie zmieniła swój lokal i zajmuje pomieszczenie w murach nowej Szkoły Podstawowej o powierzchni 18 m ².

W 1972 roku miała miejsce kolejna reforma administracyjna kraju. Przyjęto ponownie podział na gminy, likwidując gromady. Funkcję pozostałej liczby bibliotek gromadzkich zredukowano przekształcając je w filie.

Utworzono jedną bibliotekę gminną oraz kolejną jej filię w Zawoi Widły. Początkowo mieściła się ona w domu prywatnym Pani Heleny Polak, a następnie u Pani Anny Kozina. Uchwałą  z 08.06 1995 r. flię przeniesiono do budynku Szkoły Podstawowej w Zawoi Wilczna, gdzie dostała skromny, ciasny i ciemny lokal o powierzchni 16 m².W tym czasie filię tą powierzono pani Barbarze Kozina. Pracowała w niej do 2002 r. Obecnie prowadzi ją pani Barbara Małysa.

W 1987 powołano trzecią filię w Zawoi Przysłop. Związana z nią była Dyrektor Szkoły Podstawowej Pani Lucyna Biłka. Mieściła się ona w budynku prywatnym. Jednakże z przyczyn ekonomicznych, Uchwałą Zarządu Gminy z 30. 09.1995 r. filia ta została rozwiązana.

Tym wszystkim zmianom towarzyszyły także ciągłe zmiany lokalizacji GBP.
Z budynku Urzędu Gminy przeniosła się do wydzierżawionego budynku prywatnego gdzie działała przez kilka lat. Ostatnia zmiana budynku nastąpiła 1972 r. kiedy to udostępniono bibliotece pomieszczenie w Domu Parafialnym gdzie pozostaje do dzisiejszego  dnia. Częste zmiany lokalizacji biblioteki nie wpłynęły nigdy zasadniczo na poprawę warunków pracy. Rozproszenie zbiorów w małych i ciasnych pomieszczeniach, brak odrębnej czytelni, nie przystosowanie pomieszczeń do potrzeb biblioteki ograniczały w poważnym stopniu rozszerzenie form pracy z czytelnikiem. Mimo to starano się zawsze aktywnie działać w środowisku, podejmując różnorodne inicjatywy. Ich celem było nie tylko dostarczanie czytelnikom wartościowej literatury, ale także chęć stworzenie w bibliotece ośrodka skupiającego życie kulturalne lokalnego środowiska.

Historia GBP ujęta w szereg dat eksponujących najważniejsze wydarzenia i fakty z 60–letniej działalności pokazuje ścisłą zależność losów biblioteki od zmian administracyjnych i terytorialnych. Ale historię biblioteki tworzyli przede wszystkim ludzie. W sposób szczególny należy podkreślić ogromny wkład osób kierujących  jej działalnością- kierowników i pracowników, którzy bibliotece poświęcali swoje zawodowe życie. Byli to kolejno: od 1949 do 1955 r. pracownicy Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej; pani Maria Warmuz, która kierowała placówką od 1955 r.; pani Aleksandra Basiura, która przejąwszy kierownictwo od swojej poprzedniczki pełniła funkcję do1961 r.; od 01.12. 1962 roku z biblioteką związana była Pani Janina Kaczmarczyk, która pozostała na tym stanowisku do 2002 roku. Jako kierownik przez 40 lat borykała się z problemami lokalowymi bibliotek, od początku swojej służby promowała miejscową kulturę i czytelnictwo. Pracowała na dorobek biblioteki do chwili przejścia na emeryturę. Stanowisko kierownicze od 2002 r. objęła Pani Barbara Kozina i pozostała na tym stanowisku  do 31 listopada 2008. Następnie funkcję kierownika objęła Pani Jolanta Kaczmarczyk i pełniła ja do roku 2010. Obecnie kierownikiem GBP jest Pani Lucyna Malczyk.

Z upływem lat wzrastała ilość gromadzonych zbiorów, co przyczyniło się do wzrostu liczby czytelników oraz liczby udostępnianych zbiorów.

Tabela 2.Księgozbiór i czytelnicy Gminnej Biblioteki Publicznej w Zawoi (1975- 1995)

RokZbiory [wol.]CzytelnicyLiczba wypożyczeń
19758795144715800
197910321105011596
198511489125313340
199211654106714895
19951320289617071

Źródło: dane wg rocznych sprawozdań GUS za lata 1979 -1995

Na przestrzeni omawianego okresu księgozbiór sukcesywnie się powiększał. W 1975 roku liczył 8795 woluminów a na koniec 1995 zawężył się do 13202. Wraz z ich wzrostem zwiększała się liczba wypożyczeń. Liczba czytelników ulegała jednak znacznym wahaniom. Związane to było z ciągłymi zmianami lokali.